دانشگاه آزاد اسلامي
واحد اراک
دانشکده مدیریت گروه حسابداری
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد
گرايش: حسابداری
عنوان:
در جستجوي بهترين معيار ارزيابي عملكرد مالي در بازار سرمايه ايران به تفكيك صنعت و اندازه
استاد راهنما :
دکتر مجيد زنجيردار
استاد مشاور:
دکتر اسماعيل اميري
نگارش:
مهدي سربندي فراهاني
تابستان 1389
Islamic Azad University
Arak Branch
Faculty of Management-Department of Accounting
((M.A)) Thesis

Subject:
The Search for the Best Financial Performance Measurement at Capital Market Iranby Distinguishing Industry and Size
Thesis Advisor:
Majid Zanjirdar Ph.D.
Consulted by:
Esmaeil Amiri Ph.D.
by:
Mahdi Sarbandi Farahani
Summer 2010
دانشگاه آزاد اسلامي
واحد اراک
دانشکده مدیریت گروه حسابداری
پایان نامه برای دریافت درجه کارشناسی ارشد
گرايش: حسابداری
عنوان:
در جستجوي بهترين معيار ارزيابي عملكرد مالي در بازار سرمايه ايران به تفكيك صنعت و اندازه
نگارش:
مهدي سربندي فراهاني
تابستان 1389
هیأت داوران:
استاد راهنما : دکترمجید زنجیردار
استاد مشاور: دکتراسماعيل اميري
استاد داور1: دکترايرج نوري
استاد داور2: دکترپیمان غفاری
استاد داور3: دکترحميد رضا قاسمي
مدیر گروه تخصصی: دکترمجید زنجیردار
سپاسگزاری:
ازدست و زبان که برآيد
کز عهده شکرش به در آيد
بنام یگانه حسابدارحسابرس که ترازنامۀ سند اندوخته هرکس را بدون حسابسازی برایش تدوین می کند و مالیاتی اضافه بردارایی او واندوخته هایش نخواهد بست وتلفیقی بدون محافظه کاری ورضایت طرفین صورت نخواهد داد . برخود لازم می دانم اززحمات بی دریغ ،تلا ش های بی وقفه وراهنمایی های ارزشمند استاد راهنما ومدیرگروه محترم جناب آقای دکترمجید زنجیردار واستاد مشاوره جناب آقای دكتر اسماعيل اميري وهمچنین ازداورمحترم جناب آقایان دکترپیمان غفاری، دكتر ايرج نوري ، دكتر حميدرضا قاسمي و سرکارخانم فروزان کیوانفر مدیرپژوهش درراستای انجام این رساله تشکر و قدردانی نمایم .
تقدیم به :

تمام کسانیکه داشته های خود را مدیون آنان هستم .
پدر و مادرم
که درمسیر پرپیچ وخم زندگی ، مشعل امید را در شب های زندگیم به ارمغان آوردند. ویاری سبز شان همواره و بی منت،امید بخش ویاری دهنده درتمام زندگیم بوده است . باشد که توانسته باشم قطره ای از دریای بی کران محبتهایشان را سپاس گفته باشم .
برادر و خواهرم
که در تمام مراحل تحصیلی حامی و پشتیبان بنده بوده اند.
چكيده:…..1
مقدمه:..3
فصل اول: کلیات تحقیق
1-1-مقدمه :5
2-1بیان مسئله تحقيق6
3-1 اهمیت و ضرورت تحقیق8
4-1 اهداف تحقیق9
5-1 چارچوب نظری10
6-1 مدل تحقیق:13
1-6-1متغیر های مستقل13
1-1-6-1معیارهای ارزیابی عملکرد و سود آوری سنتی نظیر:13
2-1-6-1معیار های نوین سنجش عملکرد:15
2-6- 1متغییر وابسته:18
3-6- 1متغییر كنترل:18
7-1 فرضیه های تحقیق19
8-1 تعريف واژه ها و اصطلاحات تحقيق:20
فصل دوم: مروری بر ادبیات تحقیق
1-2- مقدمه:24
2-2 شاخصهای سنجش عملکرد (سنتی ونوین )25
1-2-2 شاخص های غیر مالی26
2-2-2 شاخص های مالی28
3-2 معیارهای مالی سنتی28
1-3-2 بازده سرمایه گذاری (ROI)28
2-3-2 سود باقیمانده (RI)29
3-3-2 بازده فروش30
5-3-2 قیمت به عایدی هر سهم31
6-3-2 معیارهای ارزیابی شرکت32
1-6-3-2 معیار اول – سود32
2-6-3-2 معیار دوم– سود هر سهم33
3-6-3-2 معیار سوم– رشد سود34
4-6-3-2 معیار چهارم –نرخ بازده سرمایه گذاری34
4-2 دلایل مطرح شده EVA35
1-4-2 تفکر مبتنی بر ارزش36
2-4-2 ارزش افزوده اقتصادی 37
4-4-2 محاسبه نرخ بازده سرمایه بر اساس رویکرد تأمین مالی39
1-4-4-2 حذف اثرات بدهی ها39
2-4-4-2 مرحله دوم حذف اثرات سایر انحرافات مالی40
3-4-4-2 مرحله سوم حذف انحرافات حسابداری40
4-4-4-2 انواع معادل های سرمایه و تأثیرآنها بر NOPAT و CAPITAL41
5-4-4-2 ذخیره مالیات بر درآمد معوق42
6-4-4-2 ذخیره LIFO42
7-4-4-2 استهلاک انباشته سرقفلی43
8-4-4-2 سرقفلی ثبت نشده43
9-4-4-2 دارائی های نامشهود44
10-4-4-2 تبدیل تلاشهای موفقیت آمیز به هزینه یابی کامل44
11-4-4-2 سایر ذخایر معادل های سرمایه45
5-4-2 محاسبه نرخ بازده سرمایه از دیدگاه عملیاتی45
6-4-2 تعادل بین رویکرد مالی و رویکرد عملیاتی46
7-4-2 تجزیه و تحلیل نرخ بازده سرمايه47
8-4-2 استاندارد سازی EVA48
9-4-2 دگرگونی EVA50
10-4-2 تکامل EVA50
11-4-2 اهمیت EVA در مقابل سود حسابداری و شاخص های مبتنی بر سود52
12-4-2 كاربرد هاي EVA52
1-12-4-2 کاربردها داخلی EVA :52
2-12-4-2 کاربردهای خارجی EVA54
13-4-2 کاربرد EVA به عنوان معیار سنجش عملکرد و جبران خدمات56
14-4-2 ارزش افزوده اقتصادی (EVA) به عنوان تکنیک های ارزشیابی57
15-4-2 معايب ارزش افزوده اقتصاديEVA58
16-4-2 مفاهیم مرتبط با EVA59
1-16-4-2 ارزش افزوده بازار59
2-16-4 -2 ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده یا REVA60
17-4-2 نقش EVA و MVA در سیستم پاداش60
18-4-2 مزایای بکارگیری EVA همراه با ABC62
19-4-2 هزینه سرمایه62
20-4-2 نرخ هزینه سرمایه (C)62
21-4-2 اهمیت نرخ هزینه سرمایه63
22-4-2 روشهای محاسبه نرخ هزینه سرمایه63
23-4-2 منابع تامین مالی شرکتها64
1-23-4-2 نرخ هزینه بدهی64
2-23-4-2 نرخ هزینه سهام ممتاز ()64
3-23-4-2 هزینه سود انباشته و سهام عادی (Ke,Ks)65
24-4-2 روش های محاسبه هزینه سود انباشته66
1-24-4-2 مدل قیمت گذاری دارایی سرمایه ای66
2-24-4-2 روش بازده اوراق قرضه به علاوه صرف ریسک66
3-24-4-2 روش جریان نقدی تنزیل شده67
4-24-4-2 استفاده از ریاضیات مالی68
25-4-2 هزینه سهام عادی جدید (Ke)68
26-4-2 ترکیب هزینه سرمایه یا میناگین موزون سرمایه68
27-4-2 مزایای EVA69
28-4-2 راه درست اندازه گیری ارزش ، تأمین مالی خارج ترازنامه70
29-4-2 ارزش افزوده اقتصادی و سه بازی مدیران71
1-29-4-2 بازی سرمایه به کار گرفته71
2-29-4-2 بازی رشدهای آینده72
3-29-4-2 بازی انتقال ریسک72
30-4-2 ارزش افزوده اقتصادی ، سود اقتصادی و ارزش افزوده نقد73
31-4-2 EVA CVA,EP, به عنوان شاخص های مدیریت عملکرد73
32-4-2 سودمندی شاخص های EVA CVA,EP,73
33-4-2 نتایج استفاده از EVA CVA,EP, برای پاداش مدیران اجرایی73
34-4-2 بازده حقوق صاحبان سهام74
35-4-2 محدودیت های استفاده از ROE76
36-4-2 اشکالات نرخ بازده حقوق صاحبان سهام ROE77
37-4-2 بازده سرمایه گذاری78
38-4-2 سیستم دو پونت78
5-2 نتیجه گیری80
6-2 سابقه تحقیق81
1-6-2 تحقیقات خارجی82
2-6-2 نتایج تحقیقات در مجامع دانشگاهی ایران83
فصل سوم: روش اجرای تحقیق
1-3- مقدمه:86
2-3 روش تحقیق86
3-3 جامعه مطالعاتی87
4-3 قلمرو تحقیق88
1-4-3 قلمرو مکانی تحقیق88
2-4-3 قلمرو زمانی تحقیق88
3-4-3 قلمرو موضوعي تحقیق88
5-3 روش های جمع آوری اطلاعات88
6-3 روش تجزيه و تحليل اطلاعات89
1-6-3 تحلیل همبستگی پیرسون و رگرسیون ساده خطی:89
8-3 اعتبار درونی و برونی پژوهش95
فصل چهارم: تجزیه و تحلیل داه ها
1-4-‏ مقدمه‏:98
2-4 شاخص های توصیفی متغیرها98
3-4 روش آزمون فرضیه ها ي تحقيق100
4-4 تجزيه و تحليل فرضیه هاي تحقيق101
1-4-4 بررسي فرض نرمال بودن متغيرها:102
2-4- 4 خلاصه تجزيه وتحليل ها به تفکيک هرفرضيه به شرح ذيل بيان می شود:103
1-2-4-4 تجزيه و تحليل و آزمون فرضيه اصلی اول:103
2-2-4-4 تجزيه و تحليل و آزمون فرضیه اصلی دوم106
3-2-4-4 تجزيه و تحليل و آزمون فرضیه اصلی سوم110
4-2-4-4 تجزيه و تحليل و آزمون فرضیه اصلی چهارم137
5-2-4-4 تجزيه و تحليل و آزمون فرضيه اصلي پنجم141
6-2-4-4 تجزيه و تحليل و آزمون فرضيه اصلي ششم143
فصل پنجم: نتیجه گیری و پیشنهادات
1-5-مقدمه:146
2-5 ارزیابی و تشریح نتایج آزمون فرضیه ها طبق شرایط متغیرها147
1-2-5 نتايج فرضیه اصلی اول147
2-2-5 نتايج فرضیه اصلی دوم147
3-2-5 نتايج فرضیه اصلی سوم148
1-3-2-5 نتايج فرضیه فرعي الف148
2-3-2-5 نتايج فرضیه فرعي ب148
3-3-2-5 نتايج فرضیه فرعي ج149
4-3-2-5 نتايج فرضیه فرعي د149
5-3-2-5 نتايج فرضیه فرعي ه150
6-3-2-5 نتايج فرضیه فرعي و150
7-3-2-5 نتايج فرضیه فرعي ز150
4-2-5 نتايج فرضیه اصلی چهار151
5-2-5 نتايج فرضیه اصلی پنجم151
6-2-5 نتايج فرضیه اصلی ششم152
3-5 نتیجه گیری کلی تحقیق152
4-5 پیشنهادها153
1-4-5 پیشنهاد هایی مبتنی بر یافته های فرضيات پژوهش154
2-4-5 پیشنهادهایی برای پژوهش های آتی154
5-5 محدودیت های تحقیق155
پیوستها:
جدول مربوط به صنايع و نام شركت هاي نمونه آماري157
منابع و ماخذ:
منابع فارسي:162
منابع لاتین:165
فهرست منابع اینترنتی168
چکیده انگلیسی ………………………………………………………………………………………….169
نگاره شماره 1- 1: تحقیقاتي که در زمینه ارزيابي عملكرد مالي انجام گرفته است11
نگاره 1-4: شاخص های توصیف کننده متغیرها تحقيق، شاخص های مرکزی، شاخص های پراکندگی و شاخص های شکل توزیع (Statistics)99
نگاره 2-۴ آزمون کالموگراف – اسميرنوف K-S))102
نگاره شماره (3-4) : ضریب همبستگی، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعديل شده و آزمون دوربین- واتسون بین دو متغیر ارزش افزوده اقتصادی تعديل شده وارزش افزوده بازار (MVA)……103
نگاره شماره (4-4) : تحلیل واریانس رگرسیون (ANOVA)104
نگاره شماره (5-4) : ضرایب معادله رگرسیون (Coefficients)104
نگاره شماره (6-4) : آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون105
نگاره شماره (7-4) : خط و معادله رگرسیون106
نگاره شماره (8-4) : ضریب همبستگی، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعديل شده و آزمون دوربین- واتسون بین دو متغیر ارزش افزوده اقتصادی (EVA) وارزش افزوده بازار (MVA)107
نگاره شماره (9-4) : تحلیل واریانس رگرسیون (ANOVA)108
نگاره شماره (10-4) : ضرایب معادله رگرسیون (Coefficients)108
نگاره شماره (11-4) : آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون109
نگاره شماره (12-4) : خط و معادله رگرسیون110
نگاره شماره (13-4) : ضریب همبستگی، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعديل شده و آزمون دوربین- واتسون بین دو متغیر بازده حقوق صاحبان سرمایه(ROE) وارزش افزوده بازار (MVA)111
نگاره شماره (14-4) : تحلیل واریانس رگرسیون (ANOVA)112
نگاره شماره (15-4) : ضرایب معادله رگرسیون (Coefficients)112
نگاره شماره (16-4) : آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون113
نگاره شماره (17-4) : خط و معادله رگرسیون114
نگاره شماره (18-4) : ضریب همبستگی، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعديل شده و آزمون دوربین- واتسون بین دو متغیر بازده سرمایه گذاری (ROI) وارزش افزوده بازار (MVA)115
نگاره شماره (19-4) : تحلیل واریانس رگرسیون (ANOVA)115
نگاره شماره (20-4) : ضرایب معادله رگرسیون (Coefficients)116
نگاره شماره (21-4) : آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون117
نگاره شماره (22-4) : خط و معادله رگرسیون117
نگاره شماره (23-4) : ضریب همبستگی، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعديل شده و آزمون دوربین- واتسون بین دو متغیر رشد سود هر سهم وارزش افزوده بازار (MVA)118
نگاره شماره (24-4) : تحلیل واریانس رگرسیون (ANOVA)119
نگاره شماره (25-4) : ضرایب معادله رگرسیون (Coefficients)120
نگاره شماره (26-4) : آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون121
نگاره شماره (27-4) : خط و معادله رگرسیون121
نگاره شماره (28-4) : ضریب همبستگی، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعديل شده و آزمون دوربین- واتسون بین دو متغیر نرخ سود باقیمانده (RI) وارزش افزوده بازار (MVA)122
نگاره شماره (29-4) : تحلیل واریانس رگرسیون (ANOVA)123
نگاره شماره (30-4) : ضرایب معادله رگرسیون (Coefficients)124
نگاره شماره (31-4) : آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون125
نگاره شماره (32-4) : خط و معادله رگرسیون125
نگاره شماره (33-4) : ضریب همبستگی، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعديل شده و آزمون دوربین- واتسون بین دو متغیر نرخ بازده فروش (ROS) وارزش افزوده بازار (MVA)126
نگاره شماره (34-4) : تحلیل واریانس رگرسیون (ANOVA)127
نگاره شماره (35-4) : ضرایب معادله رگرسیون (Coefficients)128
نگاره شماره (36-4) : آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون128
نگاره شماره (37-4) : خط و معادله رگرسیون129
نگاره شماره (38-4) : ضریب همبستگی، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعديل شده و آزمون دوربین- واتسون بین دو متغیر نرخ قیمت به سود سهام(P/E) وارزش افزوده بازار (MVA)130
نگاره شماره (39-4) : تحلیل واریانس رگرسیون (ANOVA)131
نگاره شماره (40-4) : ضرایب معادله رگرسیون (Coefficients)131
نگاره شماره (41-4) : آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون132
نگاره شماره (42-4) : خط و معادله رگرسیون133
نگاره شماره (43-4) : ضریب همبستگی، ضریب تعیین، ضریب تعیین تعديل شده و آزمون دوربین- واتسون بین دو متغیر نرخ سود پرداختی سهام (DPS) وارزش افزوده بازار (MVA)134
نگاره شماره (44-4) : تحلیل واریانس رگرسیون (ANOVA)134
نگاره شماره (45-4) : ضرایب معادله رگرسیون (Coefficients)135
نگاره شماره (46-4) : آزمون نرمال بودن خطاهای معادله رگرسیون136
نگاره شماره (47-4) : خط و معادله رگرسیون136
نگاره 48-4. خلاصه یافته های حاصل از بررسی نه فرضیه مورد نظر در رگرسیون تک متغیره……138
نگاره49- 4. برازش رگرسيون چند گانه و تفكيكي از كليه متغير هاي تحقيق139
نگاره 50-4. خلاصه يافته هاي رگرسيون چند گانه به روش Enter140
نگاره 51-4. یافته های حاصل از بررسی فرضیه هاي تحقيق به تفكيك صنعت142
نگاره شماره 52-4. یافته های حاصل از بررسی فرضیه هاي تحقيق به تفكيك اندازه144

چكيده:
ارزيابي عملكرد مالي شركتها، از مهمترين موضوعات مورد توجه سرمايه گذاران ، اعتبار دهندگان ، دولتها و مديران مي باشد. مديران به منظور ارزيابي عملكرد قسمتهاي تحت پوشش خود از ارزيابي عملكرد استفاده ميكنند. سرمايه گذاران (سهامداران) به منظور ارزيابي ميزان موفقيت مديريت در به كار گيري سرمايه آنها و تصميم گيري در مورد حفظ ، افزايش و يا فروش سرمايه گذاري ؛ اعتبار دهندگان به منظور تصميم گيري در مورد ميزان نرخ اعطاي اعتبار؛ به ارزيابي عملكرد مي پردازند .مهمترين جنبه اي كه توسط سرمايه گذاران در ارزيابي عملكرد در نظر گرفته مي شود، اين است كه آيا براي آنها ارزش ايجاد شده است يا خير.در سالهاي اخير تلاشهاي زيادي شده است، تا شاخصهايي معرفي شود كه بهتر بتواند اهداف سهامداران را بر آورده سازد. يكي از جديد ترين اين شاخصها، ارزش افزوده اقتصادي تعديل شده مي با شد ؛كه هزينه فرصت همۀ منابع به كار گرفته شده را در نظر مي گيرد و تحريفات ناشي از به كار گيري روشهاي مختلف حسابداري توسط مديريت و همچنين اثر تورم را تعديل نموده و تنها معيار عملكردي است كه ارتباط مستقيم با ارزش بازار سهام دارد و به وسيله آن مي توان اضافه ارزش در قيمت سهام هر شركتي را توضيح داد. در این پژوهش، تبیین نوع معيار ارزيابي عملكرد مالي مناسب، در شرایط بازار سرمايه ايران در دوره زمانی 1387-1384 مورد بررسی قرار گرفته است. ابتدا متغير هاي پژوهش مورد شناسائی قرار گرفته و جهت تجزيه و تحليل اطلاعات، از داده هاي بدست آمده از نرم افزار ره آورد نوين؛ براي محاسبه متغير هاي پژوهش ، توسط نرم افزار Excel استفاده شده است. اين داده ها جهت آزمون فرضيه ها توسط نرم افزارSPSS به كمك آماره- هاي توصيفي و استنباطي نظير تحليل همبستگي، مورد تجزيه و تحليل قرار گرفتند. از تحقیق نتایج زیر حاصل شده است:
فرضیه اصلی اول: بین ارزش افزوده اقتصادي تعديل شده و ارزش افزوده بازار در بازار سرمايه ايران رابطه معنی داری وجود دارد. ضريب تعيين تعديل شده بین دو متغیر ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده و ارزش افزوده بازار در بازار سرمايه ايران برابر 266/0 مي باشد و نشان می دهد كه 6/26% از تغييرات ارزش افزوده بازاربه ارزش افزوده اقتصادی وابسته است ؛ sig (سطح معنی داری) كمتر از 0.05 می باشد كه بيانگر وجود همبستگي در سطح متوسط بين اين دو متغير مي باشد . با توجه به این که در جدول مربوط به آزمون خطی بودن مدل ، sig كمتر از پنج درصد می باشد، فرض خطی بودن رابطه بین دو متغیر تایید می گردد و فرضيه اصلی اول تحقیق، تأئيد می شود .
فرضیه اصلی دوم : بین ارزش افزوده اقتصادي و ارزش افزوده بازار در بازار سرمايه ايران رابطه معنی داری وجود دارد. ضريب تعيين تعديل شده بین دو متغیر ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده و ارزش افزوده بازار در بازار سرمايه ايران برابر 169/0مي باشد و نشان می دهد كه 9/16% از تغييرات ارزش افزوده بازاربه ارزش افزوده اقتصادی وابسته است ؛ sig (سطح معنی داری) كمتر از 0.05 می باشد كه بيانگر وجود همبستگي در سطح متوسط بين اين دو متغير مي باشد . با توجه به این که در جدول مربوط به آزمون خطی بودن مدل ، sig كمتر از پنج درصد می باشد، فرض خطی بودن رابطه بین دو متغیر تایید می گردد و فرضيۀ اصلی دوم تحقیق، تأئيد می شود .
فرضیه اصلی سوم : فرضیه اصلی 3 : بین معیار های سودآوری وارزيابي عملکرد (نظیر بازده حقوق صاحبان سرمایه ، بازده سرمايه گذاری ، رشد سود هر سهم ، نرخ سود باقیمانده ، نرخ بازده فروش، نرخ قیمت به سود سهام و نرخ سود پرداختی سهام) ،با ارزش افزوده بازار ،در بازار سرمایه ايران رابطه مثبت وجود دارد. مؤلفه هاي آماري به دست آمده از آزمونهاي آماري مربوط به متغیرهاي اين فرضيه و ارزش افزوده بازار نشان می دهد كه به جز نرخ قيمت به سود سهام ساير متغيرها داراي ارتباط رابطه خطي و مثبت با ارزش افزوده بازارهستند ؛در نتيجه فرض خطی بودن رابطه بین متغیرهاي مورد بررسي با ارزش افزوده بازار (به جز متغير نرخ قيمت به سود سهام) تایید می گردد.
فرضیه اصلی چهارم : ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده در مقایسه با سایر معیار هاي ارزيابي عملكرد مالي ، در بازار سرمایه ايران؛قدرت تبيين بيشتري از ارزش افزوده بازار را نشان مي دهد. بررسي R2 تعديل شدۀ مربوط به رابطۀ MVAبا ساير متغيرها نشان مي دهد كه ،ضريب تعيين تعديل شده ارزش افزوده اقتصادي تعديل شده همواره به طور قابل ملاحظه اي بالاتر از R2 تعديل شده ساير متغير هاي مستقل پژوهش بوده است.لذا اين نظريه را مي پذيريم كه در بازار سرمايه ايران ؛معيار REVA بيشترين رابطه مثبت را با ارزش افزوده بازار دارد و مي توان از آن به عنوان برترين معيار ارزيابي عملكرد مالي نام برد.
فرضیه اصلی پنجم: نوع صنعت بر ارتباط بين معيارهاي عملكرد مالي و ارزش افزوده بازار،تأثير گذار است. آزمونهاي آماري مربوطه نشان ميدهد كه متغير كنترل صنعت بر ميزان روابط بين متغير هاي مستقل و وابستۀ تحقيق تأثير گذار است؛در نتيجه فرضيه اصلي پنجم نيز، تاييد مي گردد. فرضیه اصلی ششم : اندازۀ شركتها بر ارتباط بين معيارهاي عملكرد مالي و ارزش افزوده بازار،تأثير گذار است.آزمونهاي آماري مربوطه نشان ميدهد كه متغير كنترل انداره بر ميزان روابط بين متغير هاي مستقل و وابستۀ تحقيق تأثير گذار است؛در نتيجه فرضيه اصلي ششم نيز، تاييد مي گردد. به اعتبار دهندگان ، سهامداران و كليه فعالان بازار سرمايه پيشنهاد مي شود، ازاين معيار جهت ارزيابي عملكرد مالي شركتها و مديران آنها استفاده نموده و درارزيابي سهام شركتها اين معيارها را در كنار ساير معيار ها؛ در جهت نيل به هدف اصلي كه همانا حداكثر كردن ثروت سهامداران است، به كار گيرند.نتايج به دست آمده در اين پژوهش با نتايج حاصله از تحقيقات ملبورن و همكاران1 (1997) مطابقت كاملي را نشان ميدهد.
مقدمه:
سنجش عملكرد مالي2 شركت ها در فرايند تصميم گيري،با توجه به توسعه واهميتِ نقش بازار سرمايه از مهمترين موضوعات در حوزۀ مالي و اقتصادي است. ارزش افزودۀ اقتصادي3 وارزش افزودۀ تعديل شدۀ اقتصادي4 از مهمترين معيارهاي سنجش عملكردِ مالي هستند. تحقيقات متعددي در سطح بين المللي انجام شده و موافق با اين ديدگاه است كه ارزش افزودۀ اقتصادي تعديل شده در مقايسه با ساير معيارهاي ارزيابي عملكرد مالي سنتي بيشترين همبستگي را با ارزشهاي بازار دارد. مهمترين هدف مطالعۀ حاضر ، تبيين تئوريك شاخص هاي سنجش عملكرد مالي، آزمون اين شاخص ها و ارائۀ شواهد لازم به منظور كمك به فعالان بازار سرمايۀ ايران ، براي اتخاذ تصميمات منطقي در فرآيند سرمايه گذاري است. این پژوهش از نوع پژوهش هاي كاربردي مي باشد و بر مبناي روش و ماهيت در طبقه بندي تحقيقات همبستگي قرار مي گيرد و با استفاده از رگرسيون ساده و چند متغيره به بررسي ميزان رابطۀ همبستگي بين ارزش افزودۀ اقتصادي تعديل شده و ساير معيارهاي نوين و سنتي عملكرد مالي با ارزش افزوده بازار5، پرداخته است. يافته هاي پژوهش حاضر ادعا دارد كه ارزش افزودۀ اقتصادي تعديل شده، نسبت به ارزش افزودۀ اقتصادي وديگر شاخصهاي ارزيابي عملكرد مالي سنتي ، همبستگي بيشتري را با ارزش افزودۀ بازار در سالهاي 1387-1384 نشان مي دهد و به اعتبار دهندگان ، سهامداران و كليۀ فعالان بازار سرمايه پيشنهاد مي شود كه ازاين معيار جهت ارزيابي عملكرد مالي شركت ها و مديران آن ها استفاده نموده و در ارزيابي شركت ها اين معيارها را در كنار ساير معيار ها؛ به كار گيرند. نتايج به دست آمده در اين پژوهش با نتايج حاصل از تحقيقات ملبورن و ديگران6 مطابقت كاملي را نشان ميدهد.
فصل اول
كليات تحقیق
1-1-مقدمه :
توسعه بازارهای سرمایه با افزایش آگاهی سهامداران ،فشار روی شرکت ها برای عملکرد بهتر را ، افزایش داده است. مدیران شرکتها در حال حاضر دورانی را پیش روی دارند که آنها را ملزم ميسازد، چارچوب اقتصادی جدیدی در شرکت های خود مستقر کنند، که ارزش و سود آوری را بهتر منعکس کند. سهام داران به عنوان مالکان واحد تجاری در پی افزایش ثروت خود هستند، با توجه به اینکه افزایش ثروت، نتیجه عملکرد مطلوب واحد تجاری است، ارزش یابی واحد تجاری برای مالکان، دارای اهمیت فراوانی است. در ادبیات جدید مفهوم مدیریت ، یعنی کار با دیگران جایگزین کار توسط دیگران شده است .این امر بر پیچیدگی مدیریت افزوده و در آینده نیز خواهد افزود. بنابراین پارادایم هاي جدید در این حوزه آشکار شده است .از جمله این پارادایم ها ؛هدف ارزش آفرینی، در سر لوحه اهداف مدیریت قرار گرفته است. مدیریت ارزش آفرین می بایست از ساز و کارها و شیوه های مدیریتی موثر بر ارزش آفرینی بهره برده و در عمل بکار گیرد. توفیق در میزان ارزش آفرینی تا حدود زیادی به کیفیت سنجش عملکرد بستگی دارد. یعنی از شاخص های مبتنی بر ارزش به همراه شاخص های سنتی و یا جایگزین شاخص های سنتی استفاده شود.
ارزش در کسب وکار اقتصادی، ما به ازای ایجاد شده ناشی از کار با وسایل (سخت افزار) و روشها (نرم افزار) تعریف می شود. کسب وکار، مبتنی برارزش آفریني7 تلقی می گردد؛ به طوری که فعالیت های اقتصادی بنگاه های کسب و کار،بدون اندیشه و عمل زایش ،استمرار و تداوم نخواهد داشت. سنجش عملکرد8 از وظایف مدیریتی است ،که مفهوم عینی به کسب و کار داده است. در ادبیات مدیریت، شاخص های متفاوتی برای سنجش عملکرد از منظرهای مختلف ارائه شده است؛ که منظر، مقاصد و اهداف ارزیابی را مشخص می نماید. ارزیابی عملکرد از منظر جامع ،یعنی نگاه همه جانبه به همه ابعاد؛ که در حقیقت نشانه های کارکردی مدیریت بنگاه را آشکار می سازد و بسیاری ضروری است .در شاخص های جامع سنجش عملکرد به ابعاد مالی و غیر مالی توجه می شود.
در ادبیات مالی نیز، با نگاهي جدید به سنجش عملکرد توجه شده است. کاربست روش های سنتی و تغییر آن به روش های نوین ،پارادایم جدید سنجش عملکرد تلقی گردیده است. به کار گیری تفکر سیستمی ،یعنی تفکیک ناپذیر بودن فرآیند مدیریت و سنجش عملکرد از یک طرف و پذیرش پارادایم جدید سنجش عملکرد ؛یعنی مبتنی بر ارزش آفرینی، از طرف دیگر بسیار ضروری و با اهمیت شده است.
در فصل اول پس از بیان مسئله تحقیق، تاریخچه موضوع تحقیق را مورد بررسی قرار می دهیم؛ سپس تعريف موضوع تحقيق را بيان نموده و در ادامه به بیان اهمیت و ضرورت تحقیق می پردازیم. همچنین اهداف تحقیق را در قالب اهداف کلی و ویژه بیان می کنیم. چارچوب نظری تحقیق که بنیان اصلی طرح سئوال و موضوع تحقیق بوده است، در این فصل آورده شده و در ادامه به فرضیه های تحقیق و مدل تحلیلی نیز اشاره شده است.

2-1بیان مسئله تحقيق
نیاز سازمان ها به سازگاری با محیط تجاری پویا و پیچیده امروزی، برای ادامه بقاء که ناشی از توسعه بازار های رقابتی است، از یک سو و فشار مجامع سرمایه گذار به مدیران جهت تعیین ارزش و تبیین معیار های سنجش دقیق و شفاف از سوی دیگر ،باعث شد شرکت ها سیستم های سنتی پاداش و ارزیابی عملکرد را مورد بازنگری قرار داده و دوباره آنها را مورد آزمون قرار دهند ؛که آیا مبنای صحیح و قابل اتکايی برای تصمیم گیری بوده اند یا خیر؟ در حال حاضر تکنیک های سنجش عملکرد بیش از آنکه بر چارچوب اصول حسابداری استوار باشند ، بر اساس تئوری های اقتصادی بنا شده اند.
سرمایه، یکي از محدود ترین منابع اقتصادی کشور ها محسوب می شود و به همین دلیل اقتصاد دانان و متخصصین امور مالی همواره در پی راه های استفاده مطلوب از آن برای گذاشتن در اختیار مدیران واحد های اقتصادی هستند. بنابراین، آنچه که نیاز به بررسی و تجدید نظر دارد،اعتبار رویه هایی است که برای تخصیص مطلوب منابع و پس انداز های جامعه در فعالیت های کارا و پر بازده استفاده می شود و در نهایت منجر به رشد اقتصادی و اجتماعی و جلب اطمینان مردم در بکار گیری مناسب سرمایه آنها مي شود. برای تعیین ارزش شرکت به طور کلی دو مدل وجود دارد ،یکی مدلهای حسابداری و دیگری مدل های اقتصادی.
در اوایل دهه 1980″جانسون9″ ، ” ناتاراجان10″ (1982) و “راپاپورت11” (1984)، از معیار های سنتی حسابداری به عنوان محرکه ها یا شاخص های ارزش انتقاد نمودند. به اعتقاد آنها ، قضاوت درباره عملکرد یک شرکت تنها بر مبنای شاخصهای حسابداری گمراه کننده است؛ زیرا این معیارها شاخص های ضعیفی از عملکرد اقتصادی به شمار می روند (حجازی، 1386،ص239)4 .
معیار های سنتی ارزیابی عملکرد،مبتنی بر ارقام سود حسابداری می باشند و به دلایل متعدد از جمله در نظر نگرفتن هزینه های تأمین مالی از طریق صاحبان سهام؛ در نظر نگرفتن آثار تصمیمات و رخدادهای آتی ، نظیر دستیابی به بازار جدید و غیره، قادر به ارزیابی عملکرد واقعی شرکتها نمی باشند. یکی از معیار های مبتنی بر مدل اقتصادی ،ارزش افزوده اقتصادی تعديل شده5 می باشد،این معیار می تواند سود اقتصادی شرکت را به نحو مناسبی اندازه گیری کند و انتقادات وارده بر ارقام سود حسابداری را تا اندازه ای بر طرف کند . طرفداران اين معيار ادعا مي كنند كه اين شاخص، برترين معيار ارزيابي عملكرد محسوب مي شود؛ زيرا بعنوان يك معيار ارزيابي، هزينه فرصت صاحبان سهام و ارزش زماني پول را در نظر گرفته و تحريفات ناشي از بكارگيري روشهاي متفاوت حسابداري را برطرف مي كند(اويي و لي،2002،ص20) 6.
عدم استفاده از معیار های مناسب برای ارزیابی عملکرد، از یک سو باعث می شود که قیمت سهام شرکت ها به ارزش واقعی آنها نزدیک نشود و این پدیده موجب ضرر و زیان یک گروه از خریداران سهام و سود سرشار گروه دیگر خواهد شد و از سوی دیگر عدم جبران خدمات مدیران به تناسب عملکرد واقعی آنها، در جهت حداکثر سازی ثروت سهامداران موجب ایجاد شکاف بین منافع مدیران و سهامداران شده و مشکلات تضاد منافع میان نماینده و مالک بوجود خواهد آمد (تئوری نمایندگی) 7.
این تحقیق در صدد است که با مطالعه معیار های ارزیابی عملکرد مالی سنتی و نوین، و بررسی رابطه این معیار ها با ارزش افزوده بازار8 شرکتها ، معیار مناسب تری را انتخاب کند که در جهت کمک به سهامداران برای اتخاذ تصمیمات صحیح با استفاده از صحیح ترین معیار ارزیابی عملکرد، همسونمودن منافع مدیران با مالکان از طریق پیوند دادن منافع و پاداش آنها با ثروت سهامداران ،گامی موثر بردارد.
3-1 اهمیت و ضرورت تحقیق
سرمایه گذارن و مدیران در جستجوی معیاری به موقع و قابل اتکاء برای اندازه گیری ثروت سهامداران هستند. معیار سنجشی که بوسیله آن سرمایه گذاران بتوانند در باره افزایش یا کاهش قیمت سهام ، اعتبار دهندگان درباره میزان امنیت سرمایه خود و مدیران در مورد سود آوری تصمیم گیری هایشان و سود آوری شرکت قضاوت نمایند (ورثینگتون ،2004 ،ص211) 12 .
هدف هر واحد اقتصادی افزایش ثروت سهامداران بوسیله افزایش ارزش شرکت می باشد و همه فعالیت های شرکت در جهت نیل به این هدف هدایت می شود . سرمایه گذاران برای تصمیم گیری در مورد سرمایه گذاری در شرکت ، فروش سهام و خارج کردن سرمایه خود از شرکت و یا نگهداری سهام ،به ارزیابی عملکرد شرکت می پردازند . برای نیل به این هدف ،پاداش مدیران اغلب با عملکرد شرکت مرتبط است . بنابراین انتخاب معیاری که بدرستی عملکرد شرکت را اندازه گیری کند ،بسیار مهم است .روشن ترین معیار برای سنجش عملکرد ، قیمت سهام است . اما معیار قیمت سهام از یک نقطه ضعف برخوردار است ،زیرا برخی عوامل که در قیمت سهام تاثیر دارند ،مانند شرايط اقتصادي و سياسي جامعه وجهان از كنترل مديران خارج مي باشد. بنابراين معيار مورد استفاده بايستي از دو ويژ گي برخوردارباشد.
در معرض تمام عواملی که در خارج از کنترل بوده و بر قیمت سهام تاثیر دارند، نباشد.
بیشترین رابطه را با تغییرات در ثروت سهامداران داشته باشند.
این ویژگی اصلی ترین تنشي است که یک معیار عملکرد خوب بایستی آن را حل کند. در انتخاب یک معیار مناسب علاوه بر سهولت محاسبه ، به موارد دیگری از جمله ،دقت و هزینه اندازه گیری ارزش نیز باید توجه نمود. قدرت هر معیار سنجش بوسیله درجه همبستگی آن معیار با ارزش بازار تعیین می گردد، زیرا ارزش بازار بازتابی از عملکرد شرکت است ، ارزش بازار منعکس کننده درک سهامداران نسبت به عملکرد جاری شرکت و نیز انتظارات آنها از عملکرد آتی شرکت است . بنابراین هر معیار عملکردی ،برای اینکه اثر بخش باشد ،نه تنها باید قادر به انعکاس عملکرد جاری باشد، بلکه باید دامنه و سمت و سوی رشد آتی شرکت را نیز نشان دهد . به هر حال،معیاری نسبت به سایر معیار ها برتری دارد که اطلاعات بهتری به سرمایه گذاران ارائه دهد.
به هر حال ،عده ای بر این باور هستند که روش EVA و REVA به دلیل تاکید بر بازده واقعی نقدی هر شرکت ،از ایرادات سایر معیار های عملکرد سنتی بدور است و در کنار این مزیت روش فوق از ایراداتی چون پیچیدگی محاسبه و هزینه بیشتر برخودار است (استرن و استيوارت،1991،ص66)13.
4-1 اهداف تحقیق
در این تحقیق با این فرض که ارزش افزوده بازار14 معیاری مناسب برای تعیین ارزش شرکت می باشد ، به بررسی این موضوع می پردازیم که از میان معیارهای EVA، REVA، 15ROE،16ROI، 17GEPS، RI18 ، ROS19 ، 20P/E و 21DPS کدام یک قادر به توصیف بهتر MVA می باشد. تمرکز اصلی اين تحقیق بررسي رابطه بین ارزش افزوده تعديل شده اقتصادی22 و ارزش افزوده بازار است و نیز سعی دارد، رابطه میان MVA و سایر معیارهای رایج فوق الذكر را در شرکتهای پذیرفته شده بورس اوراق بهادار تهران؛ جهت یافتن مناسب ترین معیار داخلی به عنوان شاخصی از ارزش افزوده بازار بررسی نماید. به عبارت دیگر، پاسخ به این سوال که آیا ارزش افزوده اقتصادی تعدیل شده نسبت به سایر شاخص ها، قادر به توصیف بهتر ارزش افزوده بازار است؟ هدف اصلي اين تحقيق ، كمك به سهامداران و كليۀ ذينفعان در جهت ارزيابي صحيح و منطقي بازار سرمايه ايران و اتخاذ تصميمات منطقي در جهت رشد وتعالي روز افزون كشور عزيزمان ايران مي باشد. هدف فرعي اين تحقيق معرفي معياريست كه علاوه بر اینکه به عنوان معیاری برای سرمایه گذاری محسوب شود، هدف صریح آن دادن علائمی در خصوص قیمت گذاری مناسب اوراق بهادار در بازار سرمايه ايران برای سرمایه گذاری عموم باشد.
5-1 چارچوب نظری
طبق تئوری نمایندگی اشخاص بر حسب منافع شخصی خود عمل می کنند، در حالیکه این منافع در تمامی دوره ها با منافع شرکت ها همسو و همسان نیست . فرض با اهمیت دیگر تئوری نمایندگی قرار داشتن شرکت در برخورد با پیوند های قراردادی است، که میان مدیریت ، سرمایه گذاران و اعتبار دهندگان و دولت وجود دارد. یکی از فرضیه های تئوری نمایندگی نشان از این دارد که مدیریت تلاش در بیشتر نمودن منافع خود مي كند ، که این هدف لزوما همسان با بیشتر نمودن ارزش شرکت نیست ،در حالیکه مدیریت تلاش می کند حقوق و مزایای خود را به بالاترین حد ممکن برساند ، لیکن ناگزیر باید این کار را در چارچوب افزایش سود خالص ، بازده سرمایه گذاریها یا معیار های مشابه حسابداری انجام دهد و در عین حال افزایش قیمت اوراق بهادار شرکت را نیز مد نظر داشته باشد و مدیران برای رسیدن به اهداف بالا به هموار سازی سود و مدیریت سود از راه دستکاری روشهای متعدد حسابداری روی می آورند ؛به منظور نظارت بیشتر و مناسبتر بر فعالیت مدیران و کاهش دوگانگی منافع مدیران با ثروت سهامداران علاوه بر معیار های سنتی ارزیابی عملکرد معیار ارزش افزوده اقتصادی EVA و ارزش افزوده اقتصادی تعديل شدهREVA هم مطرح میشوند . ارزیابی عملكرد بنگاهها ، به منظور اطمینان از تخصیص بهینه منابع محدود ، امری مهم و حیاتی به شمار می آید.معیارهای سنجش عملکرد از سیستم های کنترل مدیریت تلقی می شوند، زیرا برنامه ريزي اقتصادی و تصمیمات کنترلی موثر، نیازمند ارزیابی چگونگی عملکرد واحد هاست . اتخاذ تصمیمات منطقی رابطه مستقیم با ارزیابی عملکرد بنگاه اقتصادی دارد و ارزیابی عملکرد بنگاه اقتصادی نیازمند شناخت معیارها و شاخص هاست. که در دو مجموعه شاخصهای مالی و غیر مالی طبقه بندی می شوند . معیارهای مالی سنجش عملکرد به دلیل برخوردار از ویژگیهایی نظیر کمی بدون ، عینی بودن ، عملی بودن وملموس بودن آن نسبت به معیار های غیر مالی ارجحیت دارند (پناهيان،1383،ص35)1.
نگاره شماره (1-1) تحقیقات متعدّدی که در زمینه ارزيابي عملكرد مالي انجام گرفته را در خود جای داده و چارچوب نظری تحقیق بر گرفته شده از این تحقیقات می باشد.
نگاره شماره 1- 1: تحقیقاتي که در زمینه ارزيابي عملكرد مالي انجام گرفته است
سالمحقق يا محققانمتغیر های مورد مطالعه یافته های پژوهش1991استوارت23EVA,MVAشرکتهايی باEVA مثبت همبستگی بسیار بالایی با MVA دارند (استوارت،1991،ص68-91)1991
فینگان24
EVA,MVA و سایر معیارهاي ارزيابي عملكردEVA در مقایسه با سایر معیارها رابطه معنادارتری با MVA دارد ( فینگان، 1991،ص30-45)1996
یومورا و همکاران25ROE , EPS , MVA , EVAEVA در مقایسه با سایر معیارها بیشترین همبستگی را با MVA دارد ( یومورا،1996 ،ص94-109)1997کرامر و پاشنر26NOPAT , MVA , EVANOPAT بیش از EVA می تواند انحرافات MVA را توضیح دهد ( کرامر و پاشنر،1997،ص41-49)1998دویلرز27EVA , تورمREVA می تواند اختلافات ایجاد شده در EVA بخاطر تورم کاهش و معیار بهتری نسبت به EVA است ( دویلرز، 1998،ص31)1999کلیمان28

VA,EVAشرکتهایی که از EVA استفاده می کنند در مقابل رقبا بازدهی بیشتری دارند
(كلیمان، 1999،ص80-91)2001
پابلو فرناندر29
NOPAT , MVA , EVAنمی توان حتما EVA را به عنوان برترین شاخص عملکرد و نماینده ای از MVA معرفی نمود
(پابلو فرناندر، 2001،ص11)2001جان اچ هال30EVA و ROI ، تورمبا بهبود EVA رابطه نسبتهای تراز نامه ای با EVA بهتر می شود
(جان اچ هال،2001، ص21-28)2005دی مدیرس31EVA , ROIتغییرات در EVA دوره قبل 78 % تغییرات در ROI را توضیح می دهد
(دی مدیرس، 2005، ص84)1360جلیلیEVA در ارزیابی عملکردبین EVA و بازده سهام رابطه معناداری وجود ندارد ( جلیلی، 1360،ص152)1379نظریهEPS و EVAبین EVA و EPS رابطه همبستگی وجود دارد (نظریه، 1379، ص154)1380رضاییEVA و ROIبین EVA و ROI همبستگی معناداری وجود دارد (رضایی، 1380، ص162)1382کاوسیEVA و Qتوبینبین EVA و Qتوبین رابطه معناداری وجود دارد. (کاوسی،1382،ص 144)1382ایزدی نیاEVA و FCFبین EVA و FCF ارتباط و همبستگی مثبت وجود دارد ( ایزدی نیا،1382،168)1383نوروش و مشایخیEVA ، CVA
سود حسابداری و بازده سهامEVA و CVA دارای رابطه معنادار با بازده سهام هستند (نوروش و مشایخی،1383،ص121-146)1385عارفه حسينيEVA,MVA , سایر معیارهاEVA در مقایسه با سایر معیارها رابطه معنادارتری با MVA دارد (عارفه حسيني،1385،ص204)
6-1 مدل تحقیق:

متغیر های مستقل
1-1-6-1معیارهای ارزیابی عملکرد و سود آوری سنتی نظیر:
الف)ROE (بازده حقوق صاحبان سرمایه ):
سود خالص پس از کسر مالیات
(1) = ROE
ارزش دفتری حقوق صاحبان سرمایه
با تقسیم سود خالص پس از کسر مالیات(NOPAT) در سال معین بر ارزش دفتری حقوق صاحبان سرمایه (سهام عادی) در ابتدای سال محاسبه می گرد.
ب) ROI( بازده دارییها ) :
NOPAT
(2) = ROI
IC
این معیار حاصل تقسیم سود خالص عملیاتی پس از کسر مالیات بر (IC32)سرمایه به کار گرفته شده (کل دارییها ،به استثنای بدهیهای بدون بهره)
ج) رشد سود هر سهم (GEPS) :



قیمت: تومان

دسته بندی : پایان نامه

پاسخ دهید